Boruların Etrafına Şartnamedeki Kırmataş Yerine Kazı Malzemesi Konulursa Ne Olur? Görünmeyen İmalatlarda Malzeme Oyunu

Altyapı işlerinde boruların etrafına konulan malzeme (yataklama/gömlekleme) iş bittikten sonra görünmez. Yükleniciler, pahalı "kırmataş" yerine bedava "kazı toprağını" kullanma eğilimindedir. Bu durum boru ömrünü kısaltır ve idareyi zarara uğratır. Bu tür "kapanan imalatların" denetimi ve hakediş kontrolü için Yaka Danışmanlık uzmanlığına başvurabilirsiniz. Bu analiz, Sayıştay Temyiz Kurulu’nun 25.12.2024 tarihli ve 57605 tutanak sayılı kararı esas alınarak hazırlanmıştır.

Kararın İlgili Kısmı

"Yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak sözleşmede öngörülen malzeme yerine geri dolgu malzemesi kullanılması suretiyle sözleşmeye aykırı imalat yapıldığı tespit edilmiş olup... kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşıldığından..."

Kırmataş Parasını Alıp Toprak Doldurmak

Şartnamede, CTP boruların etrafına "kırmataş/çakıl" konulması ve sıkıştırılması istenmiştir. Birim fiyat analizinde de kırmataş bedeli vardır. Ancak Sayıştay denetçileri sahada araştırma çukurları açmış ve boruların etrafında kırmataş değil, kazıdan çıkan "toprak/geri dolgu" malzemesi olduğunu görmüştür.

Sorumluların 'Malzeme Uygundur' Savunması

Sorumlular, kazıdan çıkan malzemenin de (dere malzemesi olduğu için) kırmataş niteliğinde olduğunu, elek analizlerinin uygun çıktığını, borularda deformasyon (ovalleşme) olmadığını, işin fen ve sanat kurallarına uygun olduğunu savunmuşlardır.

Sayıştay Temyiz Kurulu'nun 'Şartnameye Uyum' Kararı

Kurul, numune sonuçlarına ve şartnameye bakmıştır:

  1. Malzeme Farkı: Şartname "kırmataş" demiştir. Kazıdan çıkan malzeme "tüvenan/karışık" malzemedir. İkisi aynı değildir.
  2. Fiyat Farkı: Kırmataşın birim fiyatı yüksektir, geri dolgu malzemesinin maliyeti (sadece işçilik) çok düşüktür. İdare, pahalı malzemenin parasını ödeyip ucuz malzeme almıştır.
  3. Sonuç: Yükleniciye "kırmataşlı fiyat" değil, "geri dolgulu (düşük) fiyat" ödenmeliydi. Aradaki fark kamu zararıdır ve tazmin edilmelidir.

Analizin Sonucu

  • Numune Alma: Altyapı işlerinde, boru üstü kapatılmadan önce veya sonradan sondajla yataklama malzemesi kontrol edilmelidir.
  • Fiyat Kesintisi: Şartnameden daha düşük nitelikli malzeme kullanıldıysa (teknik olarak kabul edilse bile), aradaki fiyat farkı hakedişten kesilmelidir (Nefaset kesintisi).
  • Analiz Uyumu: Ödeme, analizdeki malzemeye göre değil, sahadaki malzemeye göre yapılır.