"Maliyetler Arttı, Feshediyorum" Diyen Yüklenici Haksız Bulundu: Mücbir Sebep ve Uyarlama Davası Arasındaki Fark

Covid-19 salgını ve sonrasındaki ekonomik dalgalanmalar, kamu ihalesi yüklenicilerini öngörülemez maliyet artışlarıyla karşı karşıya bıraktı. Birçok firma, sözleşmedeki "salgın hastalık" maddesine dayanarak bunu mücbir sebep saydı ve sözleşmeyi tek taraflı feshederek teminatını kurtarmaya çalıştı. Ancak hukuken, "işin ekonomik olarak kârsız hale gelmesi" ile "işin yapılmasının imkansız hale gelmesi" arasında büyük bir fark vardır. Bu tür karmaşık ihale, sözleşme ve hakediş sorunlarınızda, sürecin doğru yönetilmesi ve hak kayıplarının önlenmesi için Yaka Danışmanlık uzmanlığından destek almak, ekonomik zorluk durumunda fesih yerine TBK 138 (aşırı ifa güçlüğü) kapsamında "uyarlama davası" açarak hukuken doğru adımı atmanızı sağlar. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 27.05.2025 tarihli ve 2025/935 E., 2025/2220 K. sayılı kararı, bu ayrımı net bir şekilde ortaya koymaktadır.

Kararın İlgili Kısmı

"...sözleşmede salgın hastalığın mücbir sebep olarak sayılması doğrudan mücbir sebebin varlığını kabul etmeyi gerektirmez. Zira covid19 salgınının mücbir sebep sayılabilmesi için yemek hizmeti verilmesine ilişkin borcun sözleşmeye uygun olarak ifasına engel oluşturması gerekir... Fiyat artışları öngörülemez sınırlarda gerçekleşmiş ve edim dengesi aşırı ölçüde bozulmuş ise Türk Borçlar Kanunu'nun 138. maddesi kapsamında aşırı ifâ güçlüğü söz konusu olabilir ise de, bunun için de mahkemede uyarlama talebinde bulunulabilecek iken davacı bu yola gitmeksizin doğrudan sözleşmeyi feshettiğini bildirmiştir."

Olayın Arka Planı: Fiyat Artışı Gerekçeli Tek Taraflı Fesih

Bir hazır yemek hizmeti yüklenicisi, Covid-19 salgınını ve buna bağlı olarak "malzeme fiyatlarının aşırı derecede artmasını" gerekçe göstererek sözleşmesini 09.07.2021 tarihinde mücbir sebep nedeniyle tek taraflı olarak feshetmiştir. Yüklenici, feshin haklı olduğunun tespitini ve teminat mektubunun iadesini talep etmiştir.

İdarenin Savunması ve Mahkemenin Tespiti: "İfa İmkansız Değil, Fiyat Farkı Ödeniyor"

İlk Derece Mahkemesi, Bölge Adliye Mahkemesi ve bu kararları onayan Yargıtay, yüklenicinin davasını reddetmiştir. Kararların temel gerekçeleri şunlardır:

Mücbir Sebep = İfa İmkansızlığı: Bir durumun mücbir sebep sayılması için (sözleşmede yazsa bile), o durumun işin yapılmasını fiilen imkansız hale getirmesi gerekir.

Hizmet Durmadı: Somut olayda, idare salgın döneminde hizmet alımını durdurmamıştır. Yüklenici feshettikten sonra idare, hizmeti başka bir yükleniciden temin etmeye devam etmiştir. Bu durum, hizmetin ifasının "imkansız" olmadığını kanıtlar.

Fiyat Farkı Ödeniyor: Yüklenicinin temel şikayeti olan fiyat artışlarına karşı, sözleşme gereği idare tarafından yükleniciye zaten fiyat farkı ödenmektedir.

Hukuki Nitelendirme: Yüklenicinin durumu "mücbir sebep" (ifa imkansızlığı) değil, olsa olsa aşırı ifa güçlüğü (TBK 138) olabilir.

Yargıtay'ın Vurgusu: "Önce Uyarlama İstenmeliydi"

Yargıtay, öngörülemez fiyat artışları nedeniyle edim dengesi aşırı ölçüde bozulan "basiretli bir tacirin" bile başvurması gereken yolun tek taraflı fesih olmadığını vurgulamıştır. Yüklenici, bu durumda (TBK 138'e dayanarak) mahkemeden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını (örneğin ek fiyat farkı veya bedel artışı) talep etmeliydi. Bu yasal yolu denemeden doğrudan sözleşmeyi feshetmesi, feshin haksız olduğu ve teminatının iade edilmemesi gerektiği anlamına gelmektedir.

Analizin Sonucu

Yükleniciler İçin: Ekonomik kriz, kur şoku veya salgın nedeniyle maliyetleriniz "öngörülemez" düzeyde arttıysa, sakın "mücbir sebep" diyerek sözleşmeyi feshetmeyin. Bu durum hukuken "ifa imkansızlığı" değildir. Yapmanız gereken, işi durdurmadan idareye başvurmak ve TBK 138 (aşırı ifa güçlüğü) kapsamında "uyarlama davası" açmaktır. Doğrudan fesih, teminatınızın yanmasına neden olur.

İdareler İçin: Yüklenicinin "maliyetler arttı, feshediyorum" talebi karşısında, hizmetin fiilen imkansız hale gelip gelmediğini (örn: hizmetin başka bir firmadan alınıp alınamayacağını) ve sözleşmede fiyat farkı olup olmadığını kontrol edin. Eğer hizmet devam edebiliyorsa ve fiyat farkı ödeniyorsa, mücbir sebep iddiasını reddetmeniz bu Yargıtay kararı ile desteklenmektedir.