İdare Mücbir Sebep (Covid-19) Nedeniyle Süre Uzatımı Talebini Reddetti: Yüklenici Ne Yapmalı?

Kamu ihale sözleşmelerinde mücbir sebep (örneğin Covid-19 salgını) meydana geldiğinde, yüklenicinin 4735 sayılı Kanun'un 10. maddesi gereği idareden süre uzatımı talep etme hakkı doğar. Peki, idare bu talebi keyfi veya haksız bir şekilde reddederse yüklenici ne yapmalıdır? Yüklenici, idareyi süre uzatımı vermeye zorlamak için "mücbir sebebin varlığının tespiti" veya "uyuşmazlığın giderilmesi" (muarazanın meni) amacıyla bir dava açabilir mi? Bu tür karmaşık ihale, sözleşme ve hakediş sorunlarınızda, sürecin doğru yönetilmesi ve hak kayıplarının önlenmesi için Yaka Danışmanlık uzmanlığından destek almak, idarenin haksız kararları karşısında hangi dava türünün (tespit, eda, uyarlama) açılması gerektiği konusunda doğru stratejiyi belirlemenizi sağlar. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 10.04.2025 tarihli ve 2025/823 E., 2025/1417 K. sayılı kararı, bu konuda sık yapılan bir hatayı ve izlenmesi gereken doğru hukuki yolu göstermektedir.

Kararın İlgili Kısmı

"...davacılar tarafından, davalı idarenin süre uzatımı yapmaması nedeniyle uğranılan zararının bulunması hâlinde bunun tahsili için eda davası açılması mümkün olduğundan, süre uzatım talebinin kabul edilmemesi suretiyle yaratılan muarazanın giderilmesi talepli dava açılmasında hukuki yarar bulunmadığı, ilk derece mahkemesince hukuki yarar yokluğundan davanın reddine karar verilmesi gerektiği..."

Olayın Arka Planı: Pandemi, Kapanan Okullar ve Reddedilen Süre Uzatımı

Bir öğrenci taşıma (araç kiralama) yüklenicisi, 2019-2020 eğitim-öğretim yılı için sözleşme imzalamıştır. Ancak 16.03.2020 tarihinde pandemi nedeniyle okullara süresiz ara verilmiştir. Yüklenici, Covid-19'un sözleşmede ve kanunda (4735 S.K. Md. 10) açıkça "mücbir sebep" sayıldığını belirterek, Cumhurbaşkanlığı Genelgesi kapsamında idareye (Milli Eğitim Müdürlüğü) süre uzatımı başvurusunda bulunmuştur.

Davalı idare, "yüz yüze eğitime geçiş tarihinin belirsiz olduğunu" ve "süre uzatımı talebini kabul etme zorunluluğu olmadığını" belirterek talebi reddetmiştir.

Yüklenicinin Açtığı Dava: "Muarazanın Meni" (Tespit Davası)

Yüklenici, bu ret kararı üzerine, "süre uzatımı verilmemesi şeklindeki muarazanın (uyuşmazlığın) giderilmesi" ve "mücbir sebebin kabul edilmesi" talebiyle bir dava açmıştır. Bu dava, niteliği itibarıyla bir "tespit davası" veya "zorlama" amacı taşıyan bir davadır.

Yargıtay'ın Onadığı Karar: "Hukuki Yarar Yok, Tazminat Davası Açmalıydın"

İlk Derece Mahkemesi yükleniciyi haklı bulsa da, Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) kararı bozmuş ve davayı "hukuki yarar yokluğu" nedeniyle usulden reddetmiştir. Yargıtay da (çoğunluk oyuyla) bu ret kararını onamıştır.

Yargıtay'ın çoğunluk görüşünün mantığı şudur:

Tespit Davası İstisnadır: Bir durumun hukuki olarak tespitini istemek (tespit davası), ancak o hakkı elde etmek için başka bir dava türü (örn: tazminat davası) açmak mümkün değilse başvurulabilecek istisnai bir yoldur.

Eda Davası Mümkündür: Yüklenicinin asıl amacı bir hakkın tespiti değil, idarenin ret kararı nedeniyle uğradığı (veya uğrayacağı) zararın tazminidir. Yüklenicinin, idarenin bu haksız ret kararı nedeniyle uğradığı zararlar için doğrudan bir tazminat davası (eda davası) açma yolu zaten açıktır.

Hukuki Yarar Yokluğu: "Tazminat davası" gibi daha doğrudan bir yol varken, "uyuşmazlığın giderilmesi" gibi dolaylı bir tespit davası açmakta hukuki yarar yoktur.

(Not: Karşı oy yazısında ise, bu davanın bir "tespit davası" değil, TBK 125 kapsamında "aynen ifayı" (süre uzatımını) talep eden bir "eda davası" olduğu ve hukuki yararın bulunduğu savunulmuştur. Ancak bağlayıcı olan, onama yönündeki çoğunluk görüşüdür.)

Analizin Sonucu

Yükleniciler İçin: İdare, mücbir sebep veya süre uzatımı talebinizi haksız yere reddederse, idareyi bu kararı değiştirmeye zorlamak için "tespit davası" veya "muarazanın meni" davası açmayın. Yargıtay'a göre bu davalar "hukuki yarar yokluğu" nedeniyle reddedilecektir. Yapmanız gereken, idarenin ret kararı nedeniyle uğradığınız somut zararların (ceza, masraf, kâr kaybı vb.) tazmini için doğrudan bir alacak/tazminat davası (eda davası) açmaktır.

İdareler İçin: Yüklenicinin mücbir sebep statüsünü belirlemeye yönelik açtığı "tespit" veya "muarazanın meni" davalarına karşı, "hukuki yarar yokluğu" (eda davası açma imkanı varken tespit davası açılamayacağı) savunması, Yargıtay tarafından kabul gören güçlü bir usuli savunmadır.