Zemindeki Sürprizler Kime Faturalanır?

İdareler, "zeminle ilgili her türlü risk yükleniciye aittir" maddesini sözleşmeye koyarak kendilerini garantiye almak isterler. Ancak idarenin verdiği zemin etüdü "bina yapılabilir" derken, kazı sırasında zemin "sıvılaşırsa" ne olacak? Bu teknik ve hukuki çatışmada hakkaniyetli çözümü bulmak için Yaka Danışmanlık uzmanlığı yanınızdadır. Bu analiz, Sayıştay Temyiz Kurulu’nun 11.12.2024 tarihli ve 57571 tutanak sayılı kararı esas alınarak hazırlanmıştır.

Kararın İlgili Kısmı

"İhale dokümanları zeminde sıvılaşma riskinin bulunmadığını belirten statik zemin etüt raporuna göre hazırlanmıştır... Sonradan ortaya çıkan zorunlu değişikliğe dayalı bir imalatın bedelinin sözleşme kapsamında yer aldığını söylemek mümkün değildir."

Sıvılaşan Zemin ve Jet Grout

Bir belediye hizmet binası inşaatında, idarenin verdiği zemin etüdüne göre "sıvılaşma riski yok" denilmiştir. Yüklenici buna göre teklif vermiştir. Ancak kazı yapıldığında zeminin çürük olduğu ve sıvılaştığı görülmüştür. Bina güvenliği için projede olmayan "Jet Grout" (zemin güçlendirme) yapılması gerekmiştir. İdare bu işi "iş artışı" olarak ödemiştir.

Sayıştay Dairesinin 'Yüklenici Sorumlu' İtirazı

Sayıştay Dairesi, teknik şartnamede "zemin yapısının belirlenmesi sorumluluğu yükleniciye aittir, ilave bedel ödenmez" yazdığını, dolayısıyla yüklenicinin zemini iyileştirmek zorunda olduğunu, ayrıca para ödenmesinin kamu zararı olduğunu savunmuştur.

Temyiz Kurulu'nun 'Hatalı Bilgi' Kararı

Kurul, idarenin sorumluluğuna dikkat çekmiştir:

  1. Yanlış Bilgi: İdare, ihalede "zemin sağlam" raporu vermiştir. Yüklenici teklifini bu "resmi" bilgiye göre hazırlamıştır.
  2. Öngörülemezlik: İdarenin bile sondajla göremediği bir zemin problemini, yüklenicinin ihale aşamasında öngörmesi beklenemez.
  3. Sözleşme Dışı: "Zemin sorumluluğu yüklenicide" maddesi, normal kazı zorlukları içindir; "bina yapılamayacak kadar kötü zemin" (sıvılaşma) gibi radikal durumları ve Jet Grout gibi büyük maliyetli yeni imalatları kapsamaz.
  4. Sonuç: Jet Grout zorunlu bir ek iştir, bedeli ödenmelidir. Kamu zararı kararı bozulmuştur.

Analizin Sonucu

  • Etüt Güveni: İdarenin verdiği zemin etüdü hatalıysa, bunun maliyetine idare katlanır.
  • Mücbir Sebep Benzeri: Beklenmedik zemin koşulları, sözleşme şartlarını değiştiren bir durumdur.
  • Sorumluluk Sınırı: "Her şey dahil" maddeleri, öngörülemez ve işin niteliğini değiştiren (jet grout gibi) büyük imalatları kapsamaz.