Teknik Şartnamelerde "Marka" Kriteri: Kalite mi, Kısıtlama mı?

Kamu ihale hukukunun en temel kurallarından biri, teknik şartnamelerde belirli bir marka, model veya patente yer verilmemesidir. Ancak, özellikle yemek hizmeti gibi insan sağlığını doğrudan etkileyen ve kalitenin standartlaşması zor olan alanlarda, idarelerin "kaliteli hizmet" alma amacı ile "rekabeti sağlama" ilkesi arasında sıkıştığı görülmektedir. Bu tür karmaşık ihale, sözleşme ve hakediş sorunlarınızda, sürecin doğru yönetilmesi ve hak kayıplarının önlenmesi için Yaka Danışmanlık uzmanlığından destek almak, idareler ve istekliler için hayati önem taşır. Bu analizde, Kamu İhale Kurulu'nun 29.05.2025 tarihli ve 2025/UH.I-1275 sayılı Kararı çerçevesinde, teknik şartnamede marka belirtilmesinin sınırları değerlendirilmiştir.

Kararın İlgili Kısmı

"İdarenin yapmış olduğu söz konusu düzenleme kapsamında ilgili malzemeler için tek bir markanın belirtilmediği, her biri için en az 2, 3, 4, 5 veya 10 farklı markaya yer verildiği... söz konusu düzenlemenin ihtiyacın uygun şartlarla karşılanması kapsamında kaliteli hizmet alınması amacını taşıdığı anlaşılmıştır."

Yemek İhalesinde 14 Kalem Ürün İçin Marka Listesi Oluşturulması

Analize konu olan olayda, bir kamu idaresi tarafından personel öğle yemeği hizmet alımı ihalesi düzenlenmiştir. İdare, teknik şartnamenin ekinde yer alan bir listede, yemek yapımında kullanılacak tavuk, sucuk, kuru gıda, yağ, salça gibi 14 kalem ana malzeme için kullanılacak markaları açıkça belirtmiştir. İhaleye katılan bir istekli, bu durumun 4734 sayılı Kanun'un teknik şartnamelerde marka belirtilemeyeceğine dair hükmüne aykırı olduğunu, rekabeti engellediğini ve belirli tedarikçilere avantaj sağladığını iddia ederek itirazen şikâyet başvurusunda bulunmuştur.

İdarenin "Kaliteli Hizmet ve Çoklu Marka" Savunması

İhale makamı olan idare, söz konusu düzenlemenin rekabeti engellemek için değil, personel sağlığı ve yemek kalitesini garanti altına almak için yapıldığını savunmuştur. İdare, her bir ürün kalemi için tek bir marka dayatmadığını, aksine her kalem için piyasada bilinen ve güvenilirliği kanıtlanmış 2 ila 10 arasında değişen sayıda farklı marka alternatifi sunduğunu belirtmiştir. Ayrıca, ihalenin konusunun doğrudan "mal alımı" değil "hizmet alımı" olduğunu, dolayısıyla bu markaların sadece hizmetin bir girdisi olduğunu vurgulamıştır.

Kamu İhale Kurulu'nun "Veya Dengi" ve Rekabet Yorumu

Kamu İhale Kurulu, yaptığı incelemede mevzuatın teknik şartnamelerde marka belirtilmesini kural olarak yasakladığını, ancak bunun istisnalarının bulunduğunu hatırlatmıştır. Kurul, olayda idarenin tek bir markayı işaret etmeyip çok sayıda alternatif marka sunduğunu tespit etmiştir. Yemek hizmetinin niteliği gereği, kullanılacak malzemelerin kalitesinin hizmetin sonucunu doğrudan etkilediği göz önüne alındığında, idarenin geniş bir marka havuzu oluşturmasının rekabeti daraltıcı değil, bilakis kaliteyi tanımlayıcı bir unsur olduğu sonucuna varılmıştır. Kurul, isteklilerin bu markalardan herhangi birini seçerek maliyet hesabı yapabileceğini, dolayısıyla sağlıklı teklif verilmesine engel bir durum olmadığını belirtmiştir.

Analizin Sonucu

Bu karar ışığında, idareler ve istekliler için şu sonuçlar ortaya çıkmaktadır:

  • İdareler İçin: Yemek hizmeti gibi kalite standardının zor belirlendiği ihalelerde, "tek bir marka" yerine piyasada yaygın, ulaşılabilir "çok sayıda marka" listesi oluşturmak, rekabet ilkesine aykırı kabul edilmemektedir. Ancak bu listenin "veya dengi" ifadesiyle desteklenmesi veya teknik kriterlerin de ayrıca belirtilmesi hukuki güvenliği artırır.
  • İstekliler İçin: İhale dokümanında marka listesi gördüğünüzde, eğer listede çok sayıda alternatif varsa ve bu markalar piyasadan kolayca temin edilebiliyorsa, bu durumun doğrudan iptal sebebi olmayabileceğini bilmelisiniz. İtirazlarınızı, listedeki markaların tamamının tek bir tedarikçiye bağlı olması veya piyasada bulunmaması gibi somut rekabet engelleri üzerine kurmalısınız.