İmalat Yapılmadan Önce 'Proje Onayı' İçin Ödeme Yapılabilir mi? İşin Yapılmadan Ödenmesi

Anahtar teslimi işlerde temel kural, "iş yapıldıkça (imalat tamamlandıkça) ödeme yapılması"dır. Ancak idareler bazen özel imalatlar için "proje çizimi" veya "malzeme temini" aşamalarında ara ödeme yaparak yükleniciyi finanse etmek ister. Bu iyi niyetli yaklaşım, mevzuata aykırı "erken ödeme" olarak değerlendirilebilir. Hakediş sistematiğinin doğru kurulması için Yaka Danışmanlık desteği önemlidir. Bu analiz, Sayıştay Temyiz Kurulu’nun 19.02.2025 tarihli ve 57746 tutanak sayılı kararı esas alınarak hazırlanmıştır.

Kararın İlgili Kısmı

"Anahtar teslimi götürü bedel sözleşme kapsamında ihzarat bedeli ödenmesinin mümkün olmadığı... İmalat yapılmadan, imalatın projesinin çizilmesi sonrasında ödeme yapılması avans niteliğinde olup mevzuata aykırılık teşkil etmektedir."

%30 Proje, %50 Malzeme Ödemesi

Bir bina inşaatında, idare sözleşmeye eklediği bir pursantaj tablosu ile bazı özel imalatlar (cephe kaplama vb.) için şu ödeme planını uygulamıştır:

  • İmalat resimleri/projesi onaylanınca: Bedelin %30'u.
  • Malzeme şantiyeye gelince: Bedelin %50'si.
  • Montaj bitince: Kalan %20.

Yani iş yerine takılmadan bedelin %80'i ödenmiştir.

Sorumluların 'Özel İmalat' Savunması

Sorumlular, bu imalatların piyasada hazır bulunmadığını, özel tasarım ve AR-GE gerektirdiğini, yüklenicinin bu maliyeti önceden karşılaması gerektiğini, ayrıca "erken ödemenin" kamu zararı doğurmadığını (fiyat farkı ödemesinden tasarruf edildiğini) savunmuşlardır.

Sayıştay Temyiz Kurulu'nun Kararı: Mevzuata Aykırı Ama Zarar Yok

Kurul, durumu ikiye ayırmıştır:

  1. Mevzuata Aykırılık: Anahtar teslimi işlerde "ihzarat" (malzeme bedeli) ödenmez. İmalat bitince para ödenir. "Proje çizildi" diye %30 ödemek, kanunda olmayan bir "avans"tır. İdarenin yaptığı işlem açıkça usulsüzdür.
  2. Kamu Zararı Yok: Ancak, yapılan hesaplamada; eğer bu paralar erken ödenmeyip işin sonunda ödenseydi, bu sefer yükleniciye çok daha yüksek "fiyat farkı" ödenmesi gerekecekti. Erken ödeme sayesinde idare, fiyat farkından tasarruf etmiş ve toplamda kasadan daha az para çıkmıştır.
  3. Sonuç: İşlem usulsüz olsa da "kamu kaynağında eksilme" (zarar) oluşmadığı için tazmin hükmü bozulmuştur. (Ancak usulsüzlük sabittir).

Analizin Sonucu

  • Götürü Bedel Kuralı: Anahtar teslimi işlerde, montajı bitmeyen (duvara takılmayan) hiçbir malzemenin parası ödenmemelidir.
  • İhzarat Yasağı: Malzeme şantiyeye gelse bile, götürü bedel işlerde "malzeme parası" ödenmez.
  • Finansal Sonuç: Erken ödeme bazen (enflasyonist ortamda) idarenin lehine olabilir; bu durum "kamu zararı" hesabında lehe delil olarak kullanılabilir.