Giriş: İhale Hukukunda "Haklılık" Temelli İade Dönemi

Türkiye'de kamu ihalelerine katılan istekliler için idareye şikayet ve sonrasında Kamu İhale Kurumu’na yapılan itirazen şikayet başvuruları, hak arama hürriyetinin temel taşlarıdır. Ancak, itirazen şikayet başvurusu sırasında yatırılan yüksek bedeller, özellikle başvurunun tamamen reddedilmesi veya sadece kısmen kabul edilmesi durumlarında ciddi bir mali külfet oluşturmaktaydı.

Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) 25/12/2024 tarihli ve E: 2024/85; K: 2024/229 sayılı kararı, bu tablodaki adaletsizliği gideren bir dönüm noktası oldu. AYM, başvuru sahibinin iddialarında haklı çıktığı oranda bedel iadesi alamamasını "mülkiyet hakkının ölçüsüz sınırlanması" olarak değerlendirdi. Bu gelişme üzerine 7571 sayılı Kanun ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53. maddesinde düzenleme yapılarak "Haklılık Oranı" sistemi yasal altyapıya kavuşturuldu.

1. Anayasa Mahkemesi Kararı ve Yasal Değişikliğin Arka Planı

Eski düzenlemede, bir istekli itirazen şikayet başvurusunda 10 farklı iddia ileri sürse ve Kurul bunlardan 9’unu haklı bulsa dahi, eğer başvurunun sonucunda ihalenin iptali veya düzeltici işlem kararı bir bütün olarak "tam haklılık" şeklinde nitelendirilmiyorsa (veya teknik usuller tam karşılanmıyorsa), başvuru bedelinin iadesi mümkün olmuyordu.

AYM'nin İptal Gerekçesi:

Mahkeme, başvuru sahibinin iddialarında haklı çıktığı durumlarda dahi bedelin tamamının Kurum bütçesinde kalmasını, kamu yararı ile bireyin mülkiyet hakkı arasındaki adil dengeyi bozduğuna hükmetti. Kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren başlayan süreç, Kamu İhale Kurumu’nun 2025 sonu ve 2026 başında yayımladığı yeni yönergelerle somutlaştı.

 

2. Haklılık Oranı Nedir ve Nasıl Hesaplanır?

Yeni sistemin kalbi "Haklılık Oranı" kavramıdır. Kamu İhale Kurulu’nun 2025/DK.D-474 sayılı kararı ile bu oranın nasıl belirleneceği netleştirilmiştir.

Haklılık Oranının Belirlenmesi

Kurul, itirazen şikayet başvurusu üzerine verdiği nihai kararda, başvuru sahibinin iddialarını tek tek inceler. Haklılık oranı şu şekilde tespit edilir:

  • İddia Bazlı Değerlendirme: Dilekçede yer alan her bir hukuka aykırılık iddiası analiz edilir.

  • Kabul Edilen İddialar: Kurul tarafından haklı bulunan iddiaların, toplam incelenen iddia sayısına oranı esas alınır.

  • Formül: Haklılık Oranı = {Haklı Bulunan İddia Sayısı} / {İncelenen Toplam İddia Sayısı}

Örnek: Bir istekli 4 farklı iddia ile başvurdu. Kurul, bu iddialardan 2 tanesini yerinde buldu ve düzeltici işlem kararı verdi. Bu durumda isteklinin haklılık oranı %50 (2/4) olarak belirlenir.

İade Edilecek Tutarın Hesabı

İade edilecek tutar, ödenen başvuru bedelinin haklılık oranı ile çarpılması sonucu bulunur. Bulunan rakam, virgülden sonraki en yakın iki ondalık basamağa yuvarlanır.

3. İtirazen Şikayet Başvuru Bedelinin İadesi Süreci

İade süreci, Kurul kararının taraflara tebliğ edilmesiyle başlar. Ancak iade kendiliğinden gerçekleşmez; isteklinin yazılı talebi şarttır.

Başvuru Adımları

  1. Kurul Kararının Takibi: Nihai kararda mutlaka "haklılık oranı" ve "iade edilecek tutar" ibarelerinin yer alması gerekir.

  2. İade Talebi: İstekli, Kamu İhale Kurumu’na hitaben bir dilekçe ile başvurur.

  3. Gerekli Belgelerin Hazırlanması:

    • Gerçek Kişiler İçin: Şahsen başvuruda imza beyannamesi; vekil aracılığıyla başvuruda tahsil yetkili vekaletname.

    • Tüzel Kişiler İçin: İmza sirküleri, temsil yetkisini gösteren belgeler ve banka hesap bilgileri.

    • Ortak Girişimler İçin: Pilot ortağın veya özel ortağın tek başına mı yoksa birlikte mi tahsilat yapacağına dair noter onaylı belgeler.

 

Kısmi Teklife Açık İhalelerde Özel Durum

Kısmi teklife açık ihalelerde, eğer başvuru sadece belirli kısımlara yönelikse, iade hesabı o kısımların yaklaşık maliyetine tekabül eden başvuru bedeli üzerinden yapılır. Bu, gereksiz yere yüksek bedel ödeyen isteklilerin haklarını koruyan bir mekanizmadır.

4. 4735 Sayılı Kanun Kapsamındaki KİK Payı İadesi

Sadece başvuru bedelleri değil, aynı zamanda sözleşme imzalanırken ödenen "Kamu İhale Kurumu Payı" (KİK Payı) da belirli şartlar altında iade edilebilir hale gelmiştir. 2025/DK.D-472 sayılı yönerge bu süreci düzenler.

  • Dava Sonucu İade: İtirazen şikayet başvurusu reddedilen ancak idari yargıda açtığı davayı kazanan istekliler, iptal edilen ihale nedeniyle ödedikleri KİK payını geri alabilirler.

  • Sözleşmenin Feshi: 4735 sayılı Kanun’un 10. maddesi uyarınca (mücbir sebepler vb.) sözleşmenin feshedilmesi durumunda, işin tamamlanmayan kısmına isabet eden KİK payı iade edilir.

 

5. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Kritik Hususlar

İhale profesyonelleri ve hukukçular için yeni dönemde hata payını azaltacak ipuçları:

İddiaların Gruplandırılması

Dilekçe yazarken her bir aykırılığı net ve ayrı başlıklar altında sunmak, Kurul’un "haklılık oranı" belirlerken iddiaları daha şeffaf tasnif etmesini sağlar. Birbirine karışmış iddialar, oran hesaplamasında aleyhinize sonuç doğurabilir.

Süre Aşımı Riski

Bedel iadesi talepleri genel zamanaşımı sürelerine tabidir. Ancak en sağlıklı yöntem, Kurul kararı kesinleştikten ve varsa yargı süreci tamamlandıktan sonra vakit kaybetmeden başvuru yapmaktır.

Banka Hesap Bilgileri

İade dilekçesinde belirtilen IBAN numarasının mutlaka talep sahibi adına (şirket ise şirket adına) kayıtlı olması zorunludur. Başka bir şahıs veya vekilin kişisel hesabına iade yapılması, özel bir yetki yoksa reddedilebilir.

6. Sıkça Sorulan Sorular

Soru 1: Haklılık oranı sadece ihalenin iptali durumunda mı belirlenir?

Hayır. Düzeltici işlem kararı verildiğinde de Kurul, hangi iddiaların düzeltici işleme konu olduğunu belirleyerek bir haklılık oranı tespit eder.

Soru 2: Başvurum tamamen reddedilirse bedel iadesi alabilir miyim?

Eğer Kurul tüm iddiaları reddederse idari aşamada iade alamazsınız. Ancak bu karara karşı açtığınız davayı kazanırsanız, mahkeme kararı doğrultusunda iade süreci tekrar başlar.

Soru 3: 2026 yılı için belirlenen yeni parasal limitler iade tutarını etkiler mi?

İade, başvurunun yapıldığı tarihte Kurum hesabına yatırılan fiili tutar üzerinden hesaplanır. Sonraki yılın limit artışları geçmişe dönük iade miktarını artırmaz.

 

Sonuç: Şeffaf ve Adil Bir İhale Süreci

Kamu ihale mevzuatındaki bu yapısal dönüşüm, "Devletin istekliden haksız kazanç elde etmemesi" ilkesine dayanmaktadır. Yeni yönergeler ve AYM kararları ışığında, isteklilerin hak arama yollarına başvururken karşılaştıkları mali bariyerler önemli ölçüde esnetilmiştir.

Özellikle itirazen şikayet başvuru bedelinin iadesine ilişkin yönerge, ihaleye katılan firmaların nakit akışını korumasına yardımcı olurken, idarelerin ve Kurumun kararlarında daha titiz davranmasını teşvik etmektedir. 2026 ve sonrası süreçte, ihale hukukunda "haklılık oranı" hesaplamalarının davalara konu olması beklense de, mevcut düzenlemeler belirsizliği büyük oranda gidermiştir.